Ρωσία: το αναγκαίον του αυταρχικού καθεστώτος (του Βλάση Βασιλόπουλου απ' το fb)

Ξεκίνησε από Διονύσης Αλεξόπουλος, Οκτ 31, 2026, 17:51

« προηγούμενο - επόμενο »

0 Μέλη και 2 Επισκέπτες διαβάζουν αυτό το θέμα.

Διονύσης Αλεξόπουλος

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗ ΡΩΣΙΑ

Πολλοί φαντάζονται ότι είναι δυνατόν να υπάρξει στη Ρωσία ένα διαφορετικό από το σημερινό αυταρχικό καθεστώς.Θα αρκούσε λίγη καλή θέληση και κοινή λογική από τις καλύτερες ψυχές που κατοικούν στην επικράτειά της. Πιστεύουν, με απεριόριστη αφέλεια και περιορισμένη σκέψη, ότι θα μπορούσε επιτέλους να εγκαθιδρυθεί ένα καθεστώς ανάλογο με εκείνο των φιλελεύθερων δημοκρατιών δυτικού τύπου, τις οποίες μάλιστα θεωρούν, όχι ως ένα από τα πολλά συστήματα πολιτικής κυριαρχίας, αλλά ως αυτό που ενσαρκώνει το ίδιο το καλό και το δίκαιο.
Κάθε έθνος που έχει καταφέρει να ενοποιηθεί και, επομένως, να υποταχθεί σε κάποια μορφή κράτους - δηλαδή σε έναν συγκεκριμένο τρόπο άσκησης του μονοπωλίου της βίας - είναι πάντοτε εκτεθειμένο σε μια ολόκληρη σειρά φυγόκεντρων τάσεων, οι οποίες υπονομεύουν την ενότητά του και μπορούν, από τη μια στιγμή στην άλλη, να προκαλέσουν τη διάλυση του ίδιου του έθνους και της ουσιαστικής εδαφικής του ακεραιότητας. Το σύστημα πολιτικής κυριαρχίας και, μαζί με αυτό, η μορφή κρατικού μηχανισμού που κατορθώνει να διαμορφώσει, είναι εκείνο που, μέσα στον χρόνο - μέσα από διαδοχικές δοκιμές και επαναλήψεις - αποδεικνύεται ικανότερο από κάθε άλλο, να αναχαιτίζει αυτές τις τάσεις και, συνεπώς, να διαφυλάσσει την εδαφική και πνευματική ακεραιότητα του έθνους.
Για τη Ρωσία, το σύστημα κυριαρχίας που αποδείχθηκε ικανότερο να αναχαιτίζει τις φυγόκεντρες τάσεις, οι οποίες έθεταν σε κίνδυνο την ίδια την ιδέα του ρωσικού έθνους, ήταν εκείνο που διαμόρφωσε και δοκίμασε με επιτυχία ο Μέγας Πέτρος. Ο άνθρωπος που, προκειμένου να κρατήσει τη Ρωσία όρθια και να της εξασφαλίσει ένα μέλλον, αναγκάστηκε να δολοφονήσει τον γιο του και να εξοντώσει το επίλεκτο σώμα του στρατού, τους Στρέλτσι.
Δοκιμάστε να φανταστείτε έναν πρόεδρο των ΗΠΑ που, για να διατηρήσει ενωμένη την Ένωση, θα αναγκαζόταν να εξοντώσει το σώμα των Πεζοναυτών.
Το σύστημα κυριαρχίας που εγκαινίασε ο Μέγας Πέτρος είναι το ίδιο, τηρουμένων των αναλογιών, με εκείνο του Στάλιν και, σήμερα, του Πούτιν. Χωρίς αυτό, η Ρωσία θα έπαυε να υπάρχει.
Σε τί συνίσταται αυτό το σύστημα; Στην τριμερή κατανομή της εξουσίας ανάμεσα σε τρεις μηχανισμούς: τη γραφειοκρατία, τον στρατό και την πολιτική αστυνομία. Οι τρεις αυτοί μηχανισμοί ακολουθούν μια ενιαία κατεύθυνση χάρη σε ένα απόλυτο κέντρο διοίκησης, το οποίο ενσαρκώνεται σε έναν και μόνο πρόσωπο: τον "τσάρο".
Δεν πρόκειται για τίποτε περισσότερο ή λιγότερο από την αυτοκρατορική μορφή του Ρωμαίου Καίσαρα, αν και στη Ρώμη δεν υπήρχε αυτή η τριμερής κατανομή της εξουσίας. Το ρωσικό σύστημα διασπά το σύνολο της εξουσίας σε τρεις μηχανισμούς και στη συνέχεια το επανασυνθέτει στο πρόσωπο του τσάρου.
Καθοριστικός, ωστόσο, είναι ο ρόλος της πολιτικής αστυνομίας, καθώς αυτή επιτελεί μια ουσιώδη λειτουργία ελέγχου και διασφαλίζει, ότι τόσο η γραφειοκρατία, όσο και ο στρατός παραμένουν εντός των ορίων που τους έχουν τεθεί.
Γιατί το ρωσικό κράτος-έθνος δεν μπορεί να κάνει χωρίς την ανάθεση της εξουσίας σε αυτούς τους τρεις μηχανισμούς και θεωρεί, δικαιολογημένα, ότι ένα ενδεχόμενο σύστημα βασισμένο αποκλειστικά στα πολιτικά κόμματα και στην εναλλαγή τους στην εξουσία θα σήμαινε το τέλος του;
Υπάρχει ένα δομικό πρόβλημα που δεν μπορεί να επιλυθεί με κανέναν άλλο τρόπο. Πρόκειται για την τεράστια έκταση της χώρας, σε συνδυασμό με τον εξαιρετικά μικρό πληθυσμό της.
Αυτή ακριβώς η διασπορά του πληθυσμού στην επικράτεια καθιστά αναγκαία τη διακυβέρνηση μέσω ενός εκτεταμένου και διεισδυτικού γραφειοκρατικού μηχανισμού. Σκοπός αυτού του τεράστιου μηχανισμού είναι, προφανώς, να ομογενοποιήσει όλες τις δημόσιες και κοινωνικές συμπεριφορές του ρωσικού λαού και, ακόμη περισσότερο, να εμποδίσει κάθε πρωτοβουλία, οποιουδήποτε είδους, που δεν έχει προηγουμένως εγκριθεί, από οποιονδήποτε: από μεμονωμένα άτομα, τοπικές κοινότητες, αυθόρμητες οργανώσεις ή επαγγελματικούς φορείς.
Είναι προφανές ότι, αν δεν υπήρχε αυτή η συγκέντρωση κάθε δυνατής δραστηριότητας υπό κεντρικό έλεγχο και αν επιτρεπόταν σε μεμονωμένα άτομα και τοπικές κοινότητες να αυτοδιοικούνται, η αραιή κατανομή του πληθυσμού στην επικράτεια θα καθιστούσε αναπόφευκτη μια μοιραία εξέλιξη: οι κάτοικοι του Μουρμάνσκ και εκείνοι του Πετροπαβλόσκ-Καμτσάσκι, αν μπορούσαν να να ρυθμίζουν τις υποθέσεις τους αυτόνομα και όπως οι ίδιοι θεωρούν καλύτερο, θα κατέληγαν να γίνουν ξένοι μεταξύ τους και, επομένως, να χωριστούν.
Η γραφειοκρατία αποτρέπει αυτή την εξέλιξη, επιβάλλοντας ομοιομορφία και ασκώντας απόλυτη εξουσία ως προς το τί επιτρέπεται και τί απαγορεύεται να γίνεται. Ωστόσο, μια τέτοια περιφερειακή εξουσία μπορεί με τη σειρά της να μετατραπεί σε δυνητική απειλή στα χέρια ισχυρών γραφειοκρατών, οι οποίοι ελέγχουν τεράστιες περιοχές που απέχουν χιλιάδες και χιλιάδες χιλιόμετρα από τη Μόσχα.
Το ίδιο ισχύει και για τον στρατό, καθώς μόνο χάρη στη δύναμη που αυτός διαθέτει μπορούν τελικά οι γραφειοκράτες να επιβάλλουν τους κανονισμούς και τις διαδικασίες και, παράλληλα, να διασφαλίζουν την προστασία συνόρων τεράστιας έκτασης.
Χωρίς έναν ισχυρό στρατό, η Ρωσία δεν θα μπορούσε να υπάρξει, καθώς θα απειλούνταν από το εξωτερικό - ιδίως στη Σιβηρία - από την Κίνα, τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και την Κορέα. Στο εσωτερικό, πάλι, θα ήταν αδύνατο να επιβληθούν οι γραφειοκρατικοί κανονισμοί και οι διαδικασίες χωρίς την απειλή στρατιωτικής επέμβασης.
Ωστόσο, κάθε στρατιωτικό σώμα, κάθε ανώτατος διοικητής και κάθε στρατηγός που είναι εγκατεστημένος στην περιοχή αρμοδιότητάς του αποτελεί, με τη σειρά του, μια δυνητική απειλή για την κεντρική εξουσία. Επομένως, μόνο η απειλή που υπερισχύει όλων των άλλων απειλών - δηλαδή η πολιτική αστυνομία - μπορεί να λειτουργήσει ως δαμόκλειος σπάθη πάνω από το κεφάλι οποιουδήποτε διαθέτει σημαντική εξουσία σε μια συγκεκριμένη ρωσική γεωγραφική περιοχή ή θεσμική δομή.
Πρόκειται για έναν μηχανισμό με υπερεξουσίες, ο οποίος δεν υπόκειται στον έλεγχο κανενός κρατικού οργάνου και λογοδοτεί αποκλειστικά στον ίδιο τον τσάρο.
Με λίγα λόγια, η φυγόκεντρη τάση που καθιστά την εξουσία στη Ρωσία εξαιρετικά εύθραυστη, είναι ακριβώς η ποσοτική σχέση ανάμεσα στον πληθυσμό και την επικράτεια. Ο μέγιστος κίνδυνος που απορρέει από αυτήν δεν είναι μια θεσμική επανάσταση, αλλά ο εδαφικός διαμελισμός.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Αμερικανικός Εμφύλιος μπορεί να ερμηνευθεί ως μια σύγκρουση ανάμεσα στο κέντρο και την περιφέρεια, με διακύβευμα τη διάλυση της Ένωσης. Και αυτό ήταν δυνατό, ακριβώς λόγω του μεγέθους της επικράτειας σε σχέση με τον σχετικά μικρό αριθμό των πολιτών της:
στα 1860, οι ΗΠΑ είχαν περίπου 30 εκατομμύρια κατοίκους, μια ιδέα λιγότερους από τη Γαλλία, η οποία, όμως, είχε οκτώ φορές μικρότερη έκταση.
Αυτό αποτελεί το αντίθετο των κλασικών ευρωπαϊκών επαναστάσεων του 17ου και του 18ου αιώνα, όπως η Αγγλική και η Γαλλική. Στις περιπτώσεις αυτές, η πληθυσμιακή πυκνότητα και η σχετικά ομοιόμορφη κατανομή του πληθυσμού στην επικράτεια δεν προμήνυαν κανέναν διαμελισμό του έθνους, αλλά απλώς μια αλλαγή καθεστώτος.
Μπορούμε, επομένως, να πούμε ότι η πολιτική αστυνομία στη Ρωσία δεν αποτελεί μια παράλογη ανωμαλία, αλλά μια δομική αναγκαιότητα του συστήματος, χωρίς την οποία ο εμφύλιος πόλεμος θα βρισκόταν πάντοτε προ των πυλών.
Εξ ανάγκης, λειτουργεί με διακριτές εξουσίες που δεν υπόκεινται σε θεσμικό έλεγχο από κανέναν γραφειοκρατικό ή στρατιωτικό οργανισμό, αλλά υπακούουν αποκλειστικά στις εντολές ενός απόλυτου και ακλόνητου ηγέτη, ακριβώς όπως οι Πραιτωριανοί και ο Καίσαράς τους.
Κάποτε, στη Ρωσία, αυτός ο ηγέτης ήταν ο Μέγας Πέτρος και, στη συνέχεια, οι διάδοχοί του. Χθες ο Στάλιν, σήμερα ο Πούτιν.
Ο συγκεκριμένος μηχανισμός, ο οποίος θα μπορούσε, κατά κάποιον τρόπο, να θεωρηθεί αντίστοιχος ενός Συνταγματικού Δικαστηρίου που καθορίζει τα όρια εντός των οποίων είναι νόμιμη η άσκηση κάθε περιφερειακής εξουσίας στη Ρωσία, έχει ως θεμελιώδη αποστολή να καθιστά αδύνατη, με κάθε μέσο, οποιαδήποτε τάση δημιουργίας τοπικών κέντρων ισχύος από ισχυρούς γραφειοκράτες ή στρατιωτικούς ηγέτες.
Επομένως, αν η Ρωσία εξακολουθεί να υπάρχει - και η εμπειρία μάς δείχνει ότι υπάρχει - δεν μπορεί να κυβερνηθεί παρά μόνο από έναν τσάρο, όπως σήμερα ο Πούτιν ή όποιος άλλος τον διαδεχθεί και να στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: μια πανταχού παρούσα γραφειοκρατία, έναν ισχυρό στρατό και έναν μηχανισμό ελέγχου απαλλαγμένο από κάθε νομικό περιορισμό, που για λόγους απλότητας αποκαλούμε πολιτική αστυνομία, ο οποίος, ως προς τη λειτουργία του, δεν διέφερε από το Συμβούλιο των Δέκα της Βενετίας και στη Ρωσία εξελίχθηκε διιστορικά από τρίτο τμήμα - Οχράνα, σε NKVD, KGB και σήμερα σε ομοσπονδιακή υπηρεσία ασφαλείας - FSB.
Το να ζητά, λοιπόν, κανείς από τους Ρώσους να μεταρρυθμίσουν το πολιτικό τους σύστημα προς την κατεύθυνση της φιλελεύθερης δημοκρατίας δεν είναι απλώς παράλογο, αλλά ακόμη και επικίνδυνο. Θα ισοδυναμούσε με το να επιδιώκει για τον ρωσικό λαό ένα άσκοπο λουτρό αδελφοκτόνου αίματος.
Αντίθετα, οι Ρώσοι, απαλλαγμένοι από την ανάγκη να ανακατεύονται με την κομματική πολιτική και να γελοιοποιούνται, όπως οι υπήκοοι της ΕΕ, έχουν τη δυνατότητα να αφοσιωθούν ολοκληρωτικά στα μαθηματικά, στη λογοτεχνία και στη θρησκεία, τομείς στους οποίους ανέκαθεν έχουν επιδείξει εξαιρετικές ικανότητες και έχουν αναδείξει ανθρώπους απαράμιλλης ιδιοφυΐας.

https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02bgRKsdZH37G1bex7u95n6mhtp5gD1TrFBqsyCN3VVXEK2mHQH6v878H6SM3CCrual&id=100011434072993

Διονύσης Αλεξόπουλος

#1
Κι όμως δεν είναι της μοίρας της γραφτό. Ανάμεσα στο αυταρχικό καθεστώς και την φιλελεύθερη κοινοβουλευτική ολιγαρχία υπάρχει και τρίτη επιλογή. Η ανάπτυξη της δημοκρατίας, με τον τελευταίο λόγο για όλα τα σημαντικά πολιτικά ζητήματα στους πολίτες. Στο χέρι των Ρώσων είναι καθώς θα έρχονται οι επόμενες δεκαετίες.


Και η δημοκρατία άλλωστε μπορεί να γίνει όσο χρειάζεται άγρια προκειμένου να επιβιώσει.